KINH DI GIÁO (BUDDHA’S BEQUEATHED TEACHINGS) là Lời dặn dò cuối cùng của Đức Thế Tôn
I. HOÀN CẢNH RA ĐỜI
- Thời điểm: Vào lúc giữa đêm, hoàn toàn yên lặng, ngay trước khi Đức Phật Thích Ca Mâu Ni nhập Niết bàn.
- Địa điểm: Trong rừng Sa la, giữa cây song thọ tại Câu Thi Na.
- Sự kiện: Sau khi đã hóa độ người đệ tử cuối cùng là Tôn giả Tu Bạt Đà La, Đức Phật đã dành những khoảnh khắc cuối cùng của cuộc đời để nói tóm tắt những điều cốt yếu nhất của chánh pháp cho các đệ tử.
- Ý nghĩa: Đây được coi là “Bản di chúc tâm linh” vô cùng quý giá mà Đức Thế Tôn để lại cho hàng đệ tử đời sau để duy trì chánh pháp.
II. TÓM TẮT NỘI DUNG CỐT LÕI
Nội dung bài kinh tập trung vào việc rèn luyện thân tâm qua các phương diện chính sau:
1. Lấy Giới Luật làm Thầy (Tịnh giới)
- Đức Phật dạy rằng sau khi Ngài diệt độ, các Tỷ kheo phải trân trọng, tôn kính tịnh giới như người mù được mắt sáng, người nghèo được vàng ngọc.
- Tịnh giới là đức thầy cao cả, nếu giữ được giới thì cũng như Đức Phật còn ở đời.
- Các điều cần tránh: Không buôn bán, kinh doanh tài bảo, không coi bói toán, thiên văn, không giao hảo quyền quý hay che giấu lỗi lầm.
2. Chế ngự tâm và các giác quan
- Giữ gìn ngũ căn: Phải chế ngự năm giác quan, không cho phóng túng vào năm dục lạc, như kẻ chăn trâu cầm gậy không cho trâu phá lúa.
- Làm chủ tâm vương: Tâm đáng sợ hơn rắn độc, thú dữ hay lửa cháy. Chế ngự được tâm thì không việc gì không thành.
3. Các đức hạnh và phương pháp tu tập (Thập ác và Lục độ)
- Tiết chế ăn uống: Coi đồ ăn thức uống như thuốc để duy trì cơ thể khỏi đói khát, như ong lấy hoa chỉ lấy mùi vị mà không tổn thương hương sắc.
- Nỗ lực tinh tiến: Ban ngày thực tập thiện pháp, đêm đến tụng niệm tự tiêu trừ điều ác, không để đời mình trôi qua vô ích vì ngủ nghỉ.
- Đức tính Hổ thẹn: Sự hổ thẹn là trang sức đẹp nhất, có năng lực chế ngự mọi điều phi pháp.
- Nhẫn nhục và Chất trực: Phải kềm chế sự giận dữ dù bị cắt xẻ thân thể. Phải sống ngay thẳng, không được dua nịnh quanh co.
4. Hạnh giải thoát của người xuất gia
- Ít ham muốn (Thiểu dục): Ít ham muốn thì lòng bình thản, không lo sợ, gặp cảnh nào cũng thấy thừa thãi.
- Biết vừa đủ (Tri túc): Biết vừa đủ là giàu sang, vui thú và yên ổn nhất.
- Sống độc cư: Thoát ly mọi ồn ào để tìm sự an lạc tịch tĩnh.
- Trí tuệ: Trí tuệ là chiếc thuyền chắc nhất vượt biển sinh lão bệnh tử, là ngọn đèn sáng nhất trong hắc ám vô minh.
III. VÍ DỤ MINH HỌA (TRONG KINH)
- Ví dụ về con ngựa hung hãn: Nếu không được chế ngự bằng dây cương, nó sẽ mang người lao xuống hầm hố. Cũng vậy, giác quan không bị chế ngự sẽ gây họa nhiều kiếp.
- Ví dụ về bát mật: Như kẻ tay bưng bát mật mà chuyển động chạy nhảy, chỉ thấy bát mật mà không thấy hố sâu. Đây là hình ảnh người phóng túng tâm hồn vào dục lạc.
- Ví dụ về nước chảy xuyên đá: Nước nhỏ mà chảy mãi có thể xuyên thủng đá. Đây là minh chứng cho sức mạnh của hạnh tinh tiến.
- Ví dụ về vị lương y và người dẫn đường: Phật như lương y biết bệnh chỉ thuốc, còn uống hay không là ở bệnh nhân; như người dẫn đường chỉ lối, còn đi hay không là ở người nghe.
IV. ỨNG DỤNG TRONG CUỘC SỐNG
- Kỷ luật bản thân (Giới luật): Thiết lập các nguyên tắc sống đạo đức làm kim chỉ nam cho mọi hành động, giúp cuộc sống đi đúng hướng và bình an.
- Làm chủ cảm xúc (Chế ngự tâm): Rèn luyện chánh niệm để không bị cơn giận (sân) hay lòng tham chi phối, giúp giữ được sự sáng suốt khi đối mặt với khó khăn.
- Lối sống giản dị (Tri túc): Thực hành biết đủ để giảm bớt áp lực về vật chất, tìm thấy hạnh phúc ngay trong hiện tại dù điều kiện còn thiếu thốn.
- Học tập và làm việc tinh tiến: Luôn nỗ lực hoàn thiện bản thân mỗi ngày, không để thời gian trôi qua một cách vô ích (vô thường).
- Dùng trí tuệ soi sáng: Trước mọi sự việc, cần suy xét thấu đáo (tuệ văn, tư, tu) để đưa ra những quyết định đúng đắn, vượt qua những “hắc ám” của sự thiếu hiểu biết.
“Vũ trụ quả thật mỏng manh, không một thứ gì bền bỉ… các thầy hãy yên lặng, không nên nói nữa. Thì giờ sắp hết, Như lai muốn diệt độ.”.
