Tính độ lọc cầu thận từ nồng độ cystatin-C là phương pháp hiện đại, được đánh giá cao trong lâm sàng vì ít bị ảnh hưởng bởi yếu tố cơ như creatinin. Cystatin-C là một protein trọng lượng phân tử thấp, được sản xuất liên tục bởi tất cả các tế bào nhân, lọc qua cầu thận và bị tái hấp thu hoàn toàn tại ống lượn gần.
Cơ sở lý thuyết
Do tính ổn định trong sản xuất và không phụ thuộc vào khối lượng cơ, cystatin-C là một chất chỉ điểm tốt để ước tính độ lọc cầu thận (GFR). Việc sử dụng công thức dựa trên cystatin-C giúp tăng độ chính xác trong các nhóm bệnh nhân như: người cao tuổi, trẻ em, người có bệnh gan hoặc suy dinh dưỡng.
Công cụ tính eGFR từ cystatin C
Nhập tuổi, giới, creatinin và cystatin C: công cụ cho eGFR creatinin (CKD-EPI 2021), eGFR kết hợp creatinin – cystatin C (CKD-EPI 2021) và eGFR cystatin C đơn thuần (CKD-EPI 2012).
Các công thức
- CKD-EPI 2012 (cystatin C):
eGFR = 133 × min(Scys/0,8, 1)−0,499 × max(Scys/0,8, 1)−1,328 × 0,996tuổi × 0,932 [nếu là nữ] - CKD-EPI 2021 (creatinin – cystatin C):
eGFR = 135 × min(Scr/κ, 1)α × max(Scr/κ, 1)−0,544 × min(Scys/0,8, 1)−0,323 × max(Scys/0,8, 1)−0,778 × 0,9961tuổi × 0,963 [nếu là nữ]; κ = 0,7 (nữ) / 0,9 (nam); α = −0,219 (nữ) / −0,144 (nam)
Scys tính bằng mg/L, Scr bằng mg/dL. Cystatin C phải được đo bằng phương pháp hiệu chuẩn theo chuẩn quốc tế ERM-DA471/IFCC. Phương trình kết hợp chính xác hơn từng chất đơn lẻ, và KDIGO 2024 khuyến cáo dùng khi eGFR creatinin có thể sai lệch (khối cơ bất thường) hoặc cần quyết định lâm sàng quan trọng (chẩn đoán bệnh thận mạn ở eGFR 45–59, chỉnh liều thuốc độc tính cao).
Lưu ý: cystatin C cũng bị ảnh hưởng bởi yếu tố ngoài thận — tăng khi dùng corticoid liều cao, cường giáp, viêm; giảm khi suy giáp.
Tài liệu tham khảo
- Inker LA, et al. (2012). “Estimating glomerular filtration rate from serum creatinine and cystatin C”. NEJM, 367(1):20–29.
- National Kidney Foundation. GFR Calculator.
- Grubb A, et al. (2011). “Cystatin C – from discovery to clinical use”. Kidney Int Suppl.
Chuyên gia chia sẻ
Theo chuyên gia Hoá sinh lâm sàng Nguyễn Phúc Duy: “Sử dụng cystatin-C là xu hướng hiện đại trong đánh giá GFR, đặc biệt hữu ích ở nhóm bệnh nhân không điển hình, giúp tránh được những sai lệch do ảnh hưởng của khối cơ như khi dùng creatinin.”
